Bloedspreiding onder controle

Fokkerij en selectie gaan onvermijdelijk gepaard met een zekere mate van inteelt. Door gericht te selecteren verankeren we de gewenste eigenschappen. Daarbij bestaat ook de kans dat minder gewenste eigenschappen, waaronder erfelijke afwijkingen en verminderde vitaliteit worden doorgegeven. Daaronder vallen verminderde vruchtbaarheid, verminderde weerstand en slechtere prestaties. Uit de vorig jaar uitgevoerde berekeningen van Animal Evaluation Unit (AEU) bleek dat de positieve effecten van fokkerij ruimschoots de negatieve effecten van inteelt overtreffen, ook voor kenmerken als levensduur, vruchtbaarheid en klauwgezondheid. Desondanks wil CRV grip houden op inteelt.

Hoe zit het met de inteelt in de zwartbonte holsteinpopulatie? Henk Geertsema zet als data-analist voor het fokprogramma onder andere de fokprogrammadieren op volgorde. Hij legt uit hoe hij tewerk gaat: ‘We wegen een efficiënte productie, gezondheid en exterieureigenschappen in een totaalindex die we CRV-index noemen. Daarbij komt een correctie voor verwantschap. Pas daarna staan de beste dieren bovenaan, waarbij we overigens nog steeds ondergrenzen hanteren. Een stier met bijvoorbeeld 95 benen gaan we niet benutten als InSire-stier.’ Hij licht verwantschap nader toe: ‘We berekenen de verwantschap van jonge stieren met de populatie in Nederland en Vlaanderen en met dieren in ons fokprogramma. Sinds ongeveer het jaar 2000 geven we dieren met een lagere verwantschap voorrang bij de selectie. Daar houden we rekening mee bij de paringen en ook bij de uiteindelijke selectie.’ Praktisch komt het erop neer dat dieren met een lagere verwantschap iets lagere fokwaarden mogen hebben om geselecteerd te worden voor het fokprogramma. En andersom moeten dieren met een hoge verwantschap juist hele hoge fokwaarden hebben om geselecteerd te worden. Op die manier zorgen we niet alleen voor genetische vooruitgang maar ook voor genoeg genetische spreiding waardoor we een gezonde populatie behouden voor de toekomst.

‘Een belangrijke maatstaf voor het monitoren van inteelt in een populatie is de inteelttoename per generatie’, vertelt Henk en vervolgt: ‘De FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties, hanteert een toename van de inteeltgraad tot één procent per generatie als veilige grens.’ Daarbij is het bepalend hoeveel generaties je meeneemt in de berekening. Hoe verder je teruggaat in de afstamming, hoe meer gezamenlijke ouders je vindt. De data-analist legt uit: ‘Er is geen duidelijk advies hoeveel generaties je meeneemt bij het bepalen van de inteelttoename. Wel is het zo dat er in de wetenschap overeenstemming is dat oude inteelt veel minder schadelijk is dan recente inteelt. Erfelijke afwijkingen zijn dan immers al uitgeselecteerd. Bij het maken van paringen kijken paringsprogramma’s vijf generaties terug. Ook in fokprogramma van CRV focussen we op het beperken van de recente inteelt.’

Binnen het Holsteinras ligt de inteeltgraad bij zwartbont hoger dan bij roodbont. Hoe ontwikkelt de inteelt zich in de zwartbonte holsteinpopulatie? Hiervoor haalt Henk een recent onderzoek aan van Gerben de Jong, manager Stamboek en Animal Evaluation Unit. Gerben heeft de inteelttoename per generatie zwartbonte HF koeien berekend. De resultaten per geboortejaar staan weergegeven in onderstaande grafiek.

Henk legt uit: ‘In het begin van deze eeuw verlegde CRV het fokdoel in de richting van de selectie op gezondere melkkoeien. Deze verandering heeft gezorgd voor andere bloedlijnen, waardoor de inteelttoename vanaf 2000 zakte.’ Met de introductie van merkerselectie rond 2010 versnelde niet alleen de genetische vooruitgang, maar ook de inteelttoename. Rond 2017 neemt de inteelttoename weer af.’ De lijn waarin 30 generaties zijn meegenomen illustreert de oude inteelttoename, zoals in de vorige alinea is aangehaald. Henk vervolgt: ‘In de figuur is te zien dat zelfs met een veilige marge van tien generaties de inteelttoename de laatste jaren zeer beperkt is. Het fokprogramma

van CRV heeft hieraan zeker een belangrijke bijdrage geleverd. De door ons beproefde werkwijze om inteelttoename te beperken heeft gewerkt en daarom blijven we die hanteren.’

CRV monitort de verwantschap en geeft outcrossdieren een duidelijk streepje voor. Met de gehanteerde werkwijze is de inteelttoename onder controle. Hiermee is genetische spreiding gewaarborgd en is dat niet de basis van fokkerij?